Tonny Buijs

Tonny is in 1995 afgestudeerd aan de Katholieke Universiteit Nijmegen als Milieu-Geograaf. Een wetenschappelijk carrière ging aan hem voorbij. Liever richt hij zich op het schrijven van boeken, natuurfotografie en het maken van lange reizen, zoals het een geograaf betaamd. Tijdens een vier maanden durende fietstocht op IJsland werd hij gegrepen door dit overweldigende land. Zijn eerste kennismaking met IJslands voornaamste erfgoed: de Saga's, betrof de "Saga of Grettir the Strong". Noodgedwongen in de Engelse taal want er zijn bijzonder weinig Saga's in het Nederlands vertaald en nog minder verkrijgbaar in de boekhandel.
Grettir maakte op Tonny zo'n indruk dat hij de uitdaging aanging daarvan een Nederlandse vertaling te maken. Noodgedwongen vanuit het Engels en Duits omdat hij (vooralsnog?) het IJslands niet machtig is. Een vertaling die niet uit de brontaal stamt, is zoiets als vloeken in de kerk. Zich hiervan terdege bewust nam hij contact op met Viðar Hreinsson, de hoofdredacteur van: "The Complete Saga's of Icelanders"; een monumentaal werk dat alle familie Saga's in het Engels omvat en absoluut een aanrader is.
Viðar bracht Tonny in contact met Daisy L. Neijmann, die zowel het Nederlands, Engels als IJslands machtig is en daarbij liefhebster is van IJslandse Saga's. Dit mondde uit in een samenwerking waarbij de Nederlandse vertaling getoetst en gecorrigeerd werd aan het IJslandse origineel, zodat de brontaal geen geweld is aangedaan.

Het succes van onze Grettir vertaling (blijf vooral zulke enthousiaste e-mails sturen!) bracht ons ertoe een andere Saga aan te pakken, namelijk die van Gisli Surszoon. Onze werkwijze bleef dezelfde als die bij Grettir. Uit diverse Duitse en Engelse vertalingen maakte Tonny een "basistekst" die in een lopend proces door Daisy nauwgezet werd getoetst en gecorrigeerd aan het IJslandse origineel. Nadeel van deze werkwijze is dat ze zeer arbeidsintensief is. Het grote voordeel echter is dat de IJslandse tekst (vertalen = interpreteren) door de bril van verschillende vertalers - uit verschillende tijdperiodes - wordt gezien, en kan worden vergeleken en geinterpreteerd. Waarom doet de ene vertaler het zus, en de andere zo? De discussies die dit tijdens het vertalen opleverde kwam de uiteindelijke Nederlandse tekst zeer ten goede. Een enkele maal kwam het zelfs voor dat voor onduidelijke passages de hulp van een Nederlands sprekende IJslander moest worden ingeroepen!

Vertalen is interpreteren, maar hoe nu de familie-saga's zelf te plaatsen? De verhalen spelen zich af in de 10de en 11de eeuw, ze werden echter op schrift gesteld in de 13de en 14de eeuw. Komt nog bij dat de ons vroegst bekende versies uit een nog latere periode stammen, en die dus afschriften zijn van een ouder origineel of originelen. Verhalen over heidenen en vroege christenen werden grotendeels opgeschreven, of geschreven (? - en met welk doel dan?), door gevestigde monniken (als het al monniken waren!). In hoeverre zijn de gebeurtenissen die wij als lezer krijgen voorgeschoteld gekleurd door deze schrijvers? Geven zij een accuraat beeld van het leven in de 10de en 11de eeuw? Of is het een door christelijke ogen geromantiseerd beeld van die periode? Sterker nog: er zijn wetenschappers die zelfs politieke redenen aanvoeren voor het op schrift stellen van saga's (zie daarvoor de link: Theorie onder "links"). Hoe dan ook: als vertaler en lezer kijken we met onze 21ste eeuwse opvattingen, door de ogen van een 13de eeuwse monnik, naar het leven van slaven, boeren, vikingen en koningen in de 10 eeuw. Het is goed dat te beseffen, en natuurlijk roept het vragen op. Vragen die - deels - wellicht door archeologen beantwoord kunnen worden. Daarom kan ik eenieder die geinteresseerd is in vikingen en saga's aanraden lid te worden van: Viking Heritage (zie ook onder "links").

Inmiddels zijn ook twee kinderboeken van Tonny's hand verschenen: "Roep uit de Kauwenhoek" en "Over*leven".

Daisy's verbeelding werd als kind reeds gegrepen door IJsland. Op haar achttiende bracht zij een zomer op Noord-IJsland door waar de werkelijkheid al haar verwachtingen overtrof. Later, tijdens haar studie bezocht ze IJsland wanneer ze kon. Aan de Vrije Universiteit in Amsterdam studeerde zij Engels, met oud en modern IJslands als bijvak, echt IJslands studeren was toen in Nederland al niet meer mogelijk. Hierdoor raakte ook zij geboeid door de Saga's.
Via de Canadese literatuur maakte Daisy kennis met schrijvers van IJslandse afkomst. Zij zag kans haar grote passie voor IJsland met haar studie Engels te combineren door zich wetenschappelijk te richten op het IJslandse erfgoed in Canada en de Canadese literatuur. Na haar afstuderen in 1988 bracht zij verscheidene jaren door op IJsland waar zij talen onderwees op een middelbare school en wetenschappelijk onderzoek deed in Reykjavík.
Daarna vertrok Daisy naar Canada om haar proefschrift over de IJslands-Canadese literatuur te voltooien waarop zij in 1994 promoveerde aan de VU. Sindsdien doceert zij moderne IJslandse taal-en letterkunde: eerst aan de Universiteit van Manitoba in Winnipeg, Canada, en vanaf 1999 aan University College London in Groot-Brittannië.
Tonny's project bracht Daisy in de gelegenheid zich weer eens in de Saga's te kunnen verdiepen, alsmede haar liefde voor IJslandse literatuur en cultuur te "vertalen" naar haar moedertaal.

Aanvulling 2005 (door: Tonny Buijs)
Het valt nog steeds niet mee om in Nederland een taalcursus IJslands te volgen. Cursusmateriaal IJslands - Nederlands heb ik niet kunnen achterhalen. Daarom zijn wij hier veelal aangewezen op allerlei cursussen IJslands - Engels. Een hele goede basiscursus is geschreven door Daisy zelf: Colloquial Icelandic; The complete course for beginners; Routlegde; London / New York; 2001; isbn: 0-415-20706-1. Een gratis online cursus IJslands - Engels, waar Daisy ook aan meewerkt, is te vinden op: www.icelandic.hi.is. Toch blijft het wachten dat dergelijke cursussen ook in het Nederlands beschikbaar komen.